Syndroom van Korsakov
Het syndroom van Korsakov werd voor het eerst in 1852 beschreven door de Zweede arts Magnus Huss. De Russische psychiater Sergei Korsakov - ook wel geschreven als Korsakow en Korsakoff - beschreef het syndroom in een reeks van zes artikelen, gepubliceerd tussen 1887 en 1891, echter veel preciezer en daardoor invloedrijker. Zo raakte zijn naam aan dit syndroom verbonden. De directe oorzaak van dit syndroom is een ernstig gebrek aan thiamine, ofwel vitamine B1, maar in Nederland treedt dit tegenwoordig bijna alleen nog maar op bij alcoholisten. Korsakov wist overgens niet dat een gebrek aan vitamine B1 de oorzaak was van de door hem beschreven geheugenstoornissen en gedragsproblemen: dit werd pas in 1947 ontdekt. Wel was hem opgevallen dat bij het merendeel van de patienten sprake was van een ernstige alcoholverslaving.
Sergei Korsakov
Nederland telt op dit moment ongeveer 8.000 Korsakovpatienten en er zijn aanwijzingen dat hun aantal toeneemt. Ook lijkt het syndroom op steeds jongere leeftijd op te treden en zijn de stoornissen op het moment van opname in een ziekenhuis ernstiger dan tien jaar geleden. Een andere trend is de snelle toename van het aantal vrouwelijke Korsakovpatienten. Zij maken hier een inhaalslag, want tot voor kort was driekwart van de Korsakovpatienten man.
Het syndroom van Korsakov is een aandoening waarbij een gedeelte van de hersenen worden aangetast. Hierdoor ontstaat geheugenverlies. De patiënt verliest vooral het vermogen om iets nieuws te leren, terwijl vaak ook het begrip van tijd gestoord raakt. Het gedrag van de patiënt verandert. Deze kan niet meer voor zichzelf zorgen. De oorzaak van de aandoening is langdurig alcoholmisbruik, vaak in combinatie met slechte eetgewoonten. Hierdoor kunnen naast het Korsakov syndroom nog andere afwijkingen ontstaan aan organen als hart, lever, alvleesklier of aan het zenuwstelsel met als gevolg stoornissen in spraak, beweging, gevoel en gezichtsvermogen.
Wie kan het krijgen?
Aangenomen wordt dat iedereen die jarenlang te veel alcohol gebruikt, zowel man als vrouw, getroffen kan worden door het syndroom van Korsakov. Door het hoge alcoholgebruik onder jonge mensen wordt de gemiddelde leeftijd van de Korsakovpatiënten lager. Het is dus niet zo, dat alleen ?oudere drinkers? door de aandoening getroffen worden.
Wat gaat er aan vooraf?
In een familie of gezin gaat vaak een lange lijdensweg vooraf aan het stellen van de definitieve diagnose ?Korsakov?. Het is een periode waarin de patiënt te veel alcohol gebruikt (vaak buiten het gezichtsveld van de familie). De normale gang van zaken in gezin of familie wordt na verloop van tijd ernstig ontregeld. Afspraken maken met de patiënt wordt moeilijker. Financiën zijn vaak aanleiding tot meningsverschillen. De kennissenkring wordt steeds kleiner. Mogelijk is er zelfs al verlies van een baan aan vooraf gegaan. Vaak is er onenigheid in gezin of familie over de ernst en de gevolgen van het drinken. Altijd is er weer de hoop dat het ooit beter zal gaan en dat de patiënt zal stoppen met drinken.
Als de diagnose syndroom van Korsakov eenmaal is gesteld, begint vaak een periode van ontkenning bij de familieleden van de patiënt. Ondanks alle ellende blijft men zich verantwoordelijk voelen voor de patiënt. Men gaat op zoek naar redenen om aan te tonen dat het allemaal niet waar is en dat de ?eigen patiënt? er niet zo erg aan toe is. Bij het syndroom van Korsakov hoort nu eenmaal dat de patiënt perioden heeft waarin het beter gaat en perioden waarin het minder gaat. Bovendien heeft de patiënt zelf geen begrip van zijn situatie en ontkent dat er iets mis is. Veel Korsakov patiënten kunnen heel goed confabuleren, dat wil zeggen: de ?gaten? in het geheugen opvullen met fantasie-verhalen. Voor een buitenstaander, maar ook voor vakmensen is het verschil met de werkelijkheid vaak heel moeilijk te herkennen. Het gefantaseerde verhaal klinkt in veel gevallen heel aannemelijk, maar soms lijkt het ook of de patiënt bewust liegt. Het gedrag van de Korsakov patiënt maakt samenleven zeer moeilijk. Maar ook een zelfstandig leven leiden is voor de patiënt onmogelijk. In een aparte brochure gaat de Korsakov Stichting in op ?Leven met een Korsakov patiënt?.
Is er kans op genezing?
Nee! In het menselijk lichaam kan veel schade zich herstellen, maar een beschadiging van de hersencellen niet. Ook medicijnen geven geen kans op genezing. Het is ook niet te verwachten dat hiervoor een geneesmiddel of methode ontdekt wordt. De medicijnen die aan de patiënt worden verstrekt, kunnen soms wel helpen om andere gevolgen van het alcoholmisbruik te bestrijden of kunnen het gestoorde gedrag beïnvloeden. Wat kan er wel? Na een opname kan soms enige verbetering in de toestand van de patiënt optreden. De opvang en begeleiding van patiënten en familie vindt plaats in algemene- en psychiatrische ziekenhuizen, psycho-geriatrische verpleeghuizen en beschermde woonvormen. Diverse instellingen zijn gespecialiseerd in de opvang en begeleiding van Korsakov patiënten en beschikken soms over een aparte Korsakov afdeling.